कोणा कशी कळावी?…वेडात काय गोडी … भाग २

कोणा कशी कळावी?…वेडात काय गोडी … भाग १

२०१४ मध्ये त्या दोघांबद्दल लिहिले होते. हा जवळपास त्याचाच दुसरा भाग.

त्या दोघांबद्दल लिहिले त्यास बरीच वर्षे झाली. माझी ऑफिसमधील फेवरेट जोडी. मधल्या काळात बरेच काही बदलले.  माझी कामाची जागा बदलली, मी दुसऱ्या बिल्डींग मध्ये शिफ्ट झाले, त्यामुळे आपसूकच ह्या जोडीचे दर्शन होईनासे झाले आणि मग मी हे सारे जवळपास विसरलेही.

पण अचानक या महिन्याभरात काही वेळा या जोडीतला तो एकटाच दुपारच्या चहाच्या वेळी माझ्या बिल्डींग मध्ये चहासाठी आलेला दिसला. आणि मग एकदम चुकल्यासारखे वाटू लागले की ती कुठे गेली? मधली चार वर्षे,  IT कंपनीत हा खूपच मोठा काळ आहे. त्यामुळे प्रोजेक्ट बदलला, onsite गेली, क्लायंट लोकेशन ला गेली किंवा कंपनीच बदलली असे काहीही असू शकत होते. पण दर वेळी त्याला एकट्याला पाहताना काहीतरी चुकल्यासारखे वाटायचे, इतकेच नव्हे तर नंतरही काही काळ डोक्यात ते राहायचे, "एकटा का तो? ती का सोबत नाहीये? " उगीचच हळहळ :(

थोडा बदल झालाय त्याच्यात देखील, थोडे वय अजून दिसू लागले आहे, चेहेरा पूर्वीसारखा खुश दिसत नाही असे ही वाटून गेले. हे खरे का माझ्याच डोक्यातला खेळ राम जाणे. वय दिसू लागले तर मध्ये चार वर्षे गेली आहेत ना ?

अचानक गेल्या शुक्रवारी दुसऱ्या म्हणजे माझ्या जुन्या बिल्डींग मध्ये जेवायला जायचे ठरले. तिथे गेल्यावर अनेक आठवणींसोबत हे दोघेही आठवलेच. दुपारी दोन ही तशी जरा जास्तच गर्दीची वेळ. पूर्वी आमची आणि या जोडीची वेळ म्हणजे दुपारी १२. ३० ते १. ००. आवडती पाव भाजी घेऊन आम्ही एक टेबल गाठले, सवयीने आजूबाजूला नजर टाकली, तर माझ्या समोरच्याच टेबलवर तो बसलेला आणि अजून काही जण सोबत, पण ती मात्र नाही. हाय रे दैवा!

निमूटपणे जेवू लागले. पावभाजी आवडती असूनही बेचव लागू लागली. पण  आश्चर्य ! पाचच मिनिटात ती कुठूनतरी आली, याच्या समोरची खुर्ची रिकामी होती, तिथे बसून सगळ्यांसोबत जेवू लागली. मला काय वाटले, कसा आणि किती अनाकलनीय असा आनंद झाला ते मला शब्दात नाही सांगता येणार. काही तरी हरवलेले गवसावे तसे हायसें वाटले मला. जी जशी, ज्या नात्यात आहे ती तशी "रब्बा,  इस जोड़ी को हमेशा सलामत रखना"  हे भाव ही मनात उमटून गेले.

सतत फक्त एकमेकांसोबत असणारे, एकमेकात छानसे गुंतलेले, एकमेकांची साथ सोबत आवडणारे दोन जीव इथपासून ते सर्वांसोबत असणारे ते दोघे असा प्रवास हे ही वाईट नक्कीच नाही. जवळपास सहा सात वर्षाचा हा प्रवास असेल त्यांचा ही, जे कोणते, जसे कसे त्यांचे नाते आहे, नाव असलेले, नसलेले पण ते टिकून आहे, दोघे सोबत आहेत,  अजून काय हवे ? माझ्या मनापासून अनेकोत्तम शुभेच्छा या जोडीला, त्या नात्याला!!! :)

नात्यास नाव आपुल्या देऊ नकोस काही
सा-याच चांदण्याची जगतास जाण नाही

ना तालराग यांच्या बंधात बांधलेला
ना तालराग यांच्या बंधात बांधलेला
बंधात बांधलेला
स्वरमेघ मंजूळांचा बरसे दिशात दाही
सा-याच चांदण्याची जगतास जाण नाही
नात्यास नाव आपुल्या...

गावातल्या दिव्यांना पथ तो कसा पुसावा
गावातल्या दिव्यांना पथ तो कसा पुसावा
मंझिलकी जयाची तारांगणात राही
नात्यास नाव आपुल्या देऊ नकोस काही
सा-याच चांदण्याची जगतास जाण नाही
नात्यास नाव आपुल्या

स्वप्नातल्या कळ्यानों भाग २

मी देवाचे खूप आभार मानते की सतत चालणारे डोके मला दिल्याबद्दल. कधीकधी मीच अचंबित होऊन जे जे विचार जी स्वप्ने माझ्या डोक्यात उगवतात त्याकडे पहात राहते. स्वप्नांच्या गोष्टी चालू आहेत आणि खाणे, खिलवणे या बद्दल चा हा माझा ब्लॉग आहे म्हणून त्या विषयापुरतेच इथे लिहीन. आधी म्हंटले तसे हे दुसरे स्वप्न ही तितकेच हटके आहे. सध्याच्या काळात ती गरज ही खूप मोठी आहे. अजूनतरी माझी त्यातील उडी माझ्या बहिणीच्या दोन्ही मुलांच्या वेळेस जेजे शक्य झाले ते करणे एवढीच ठरली आहे, पण म्हणून तो विचार डोक्यातून गेलेला नाही. कदाचित हा विचार दुसऱ्या कोणी अमलात आणून स्वतः असे काही सुरु केले तरी हरकत नाही. 

छोट्या कुटुंबात किंवा जिथे तरुण जोडपेच घरात राहते, जे बाकीच्या कुटुंबियांपासून दूर राहतात, दोघेही नोकरी करतात अशावेळी नव्या जीवाची जेंव्हा चाहूल लागते ती घटना आनंदाची खरी पण भांबावून टाकणारी आणि गडबडवुन टाकणारी असते. काय करावे, काय करू नये ह्याची माहिती मिळवता येते, गर्भसंस्कार, योगा, वेगवेगळे डॉक्टर्स त्यांचे सल्ले उपलब्ध असतात, पैसे मोजून ते घेऊ शकतो. एकीकडे स्वतःची सतत बदलत राहणारी स्थिती, सतत मिळणारे सल्ले विशेषतः खाण्या पिण्याचे, ऑफिसमध्ये कामाचा गाडा ओढणारी ती तरुणी या साऱ्यात एक प्रकारे त्रस्त असते. कळते पण वळत नाही हे कसे याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे ही अवस्था. उत्तम आहार हा बाळाच्या पुढील आयुष्याचा पाया आहे हे कळते, पण कधी ते बनवताच येत नसते, कोणी तसे बनवून खाऊ घालणारे सोबत नसते, कधी वेळ नसतो तर कधी उरक नसतो. 

अशावेळी असे घडले तर एकदा का प्रेग्नन्सी नक्की झाली की त्या तरुणीच्या आहाराचा ताबाच कोणीतरी घेईल. कॅल्शियम, लोह आणि प्रथिने यांचा नीट विचार करून, पथ्य, कुपथ्य, ऋतूंचा विचार करून आपले जेवण बनवेल आणि आपल्याला आयते ते समोर ठेवेल. अगदी आपल्या घरात किंवा ऑफिसमध्ये आणून देऊन. जे खूप काळजीपूर्वक बनवलेले असेल, उत्तम पोषणमूल्य जपणारे असेल, जिन्नस आणि कृती यात कोणतीही तडजोड न करता बनेल आणि कमीत कमी वेळात आपल्यापर्यंत पोचेल.

असेही घडते की बाळ घेऊन ती तरुणी घरी येते. चौकोनी कुटुंब असते, किंवा राजा राणीच्या संसारात सासू किंवा आई तात्पुरती येऊन राहिलेली असते. ह्या मुलीचे करणे, बाळाचे सर्व करणे, आले गेले बघणे आणि तेही दुसऱ्या ठिकाणी येऊन. खरेतर ती आई किंवा सासूच जास्त भांबावून गेलेली असते. पुन्हा काय करावे, करू नये, काय खावे खाऊ नये यातील वैचारिक मतभेद असतातच.

त्यापेक्षा असे झाले तर - कोणीतरी छानसा पथ्याचा डबा रोज घरी पाठवला तर, सूप, पालेभाजी, भाकरी, ताक, मुगाचे वरण, किंवा खिचडी, आंबोळी, शिरा, कोशिंबिरी,  घरच्यासारखे साजूक तूप हे किंवा काही स्पेसिफिक जे डॉक्टरांनी सुचवलेले आहे ते जर रोज कोणी घरी पाठवू लागले तर? ती तरुणीच काय पण अशी आई किंवा सासू सुद्धा ते आनंदाने खाऊ शकेल, तिचे श्रम वाचतील ते वेगळेच. तिचा वेळ लेक/सून  आणि नव्या नातवंडा साठी नीट कारणी लागेल ना? 

हा विचार पुढे अजून वाढत गेला, की नुसते जेवणच का अळीव, डिंकाचे लाडू, बाळंतिणीची सुपारी किंवा अगदी सकाळी खाण्याची सुंठ गोळी ही बनवून येता येऊ शकेल. हे सारे स्वस्त नाही मिळणार, घरी एवढ्या पैशात किती सारे बनेल हा विचार इथे काम नाही करू शकणार, चितळ्यांकडे ४०० रुपये किलो डिंक लाडू मिळतात मग तुम्हाला ५०० रुपये का मोजायचे हा प्रश्न निरर्थक ठरेल, ताजे तूप कढवून, लगेच तेच तूप वापरून नुसते खोबऱ्याचा आणि खारकेचा भडीमार ना केलेले लाडू, सोबत सुंठ, केशर, पिंपळी, जायफळ असे औषधी घटक वापरून निगुतीने केलेल्या पदार्थाची किंमत बाहेरच्या तुलनेत जास्तच असणार. ५०० रुपयांचा एका वेळी दोन माणसांना पुरणारा पिझ्झा आणि असे बनवलेले ५०० रुपयात आलेले ३५/४० लाडू यांची तुलना होऊ नाही शकत!

स्वप्नांबद्दलच बोलत आहे आणि विषय नव्या बाळाच्या स्वागताचा चालू आहे, तर थोडे वेगळे अजून एक स्वप्न होते. माझी एक मैत्रीण आहे जी छोट्या मुलांचे कपडे अतिशय सुरेख शिवते, माझ्या घरात, ओळखीत जी नवी बाळे आली त्या साऱ्यांचे कपडे तिने शिवले. आणि त्यासाठी अनेकदा माझ्या कॉटन साड्या आणि ओढण्या कामी आल्या. बाळ जन्माला येण्याच्या कित्येक दिवस आधी मी तिच्या मागे लागून, झबली, टोपडी, दुपटी अगदी लंगोट देखील बनून तयार असत.

बाजारात तयार कपडे मिळतात, एकतर ते खूपच महाग असतात, अनेकदा मोठे असतात त्यामुळे माझी कायम पसंती स्वातीकडून कपडे शिवून घेणे ही राहिली,  आणि म्हणूनच हा विचार अनेकदा माझ्या साठी म्हणून नव्हे (माझा आणि शिवणकामाचे अजिबात नाते  नाही ) की का ती असा एक व्यवसाय सुरु करत नाही ज्यात की बाळ होण्याच्या तारखेआधी काही दिवस असा पूर्ण निगुतीने शिवलेला सुती कपड्यांचा सेट बनेल आणि घरी पोचेल, दोन तीन वेळा आधी छान धुतले जाऊन कपडे मऊसूत बनतील आणि बाळ येण्याच्या आधी अशी बॅग त्याच्या स्वागतास तयार असेल.

स्वप्नातल्या कळयानो

हजारो स्वप्ने मी मनात सोबत घेऊन फिरत असते. काही तात्कालिक असतात काही खोलवर जपलेली. त्यातली काही म्हणजे मला खाद्यपदार्थांच्या दुनियेत काहीतरी हटके करायचे आहे.  तसे पाहायला गेले तर माझ्या आत्याचा उज्ज्वला मराठे हिचा एक उत्तम सेट झालेला केटरींगचा व्यवसाय होता. उत्तम चव तिच्या स्वतःच्या हाताला आहे, व्यवसायासाठी पदार्थ बनवताना  दर्जात कोणतीही तडजोड ती करत नसे, त्यातूनच ती एक प्रस्थापित नाव बनली होती. तिलाच जॉईन करून हळूहळू तोच व्यवसाय पुढे चालू ठेवणे मला सहज शक्य होते. थोडासा प्रयत्न्न आम्ही दोघीनींही कदाचित केलाही होता. पण तेंव्हा कदाचित घर संसारात रमण्याची जास्त इच्छा होती, आणि सर्वात वाईट कदाचित हे होते कि असा व्यवसाय तुम्हाला सणावारी व्यस्त ठेवतो. ज्याची माझी तेंव्हा तरी कदाचित तयारी नव्हती. म्हणजे गणेशचतुर्थीच्या दिवशी घरी १५/२० माणसे जेवायला असताना, १०० एक मोदक बनवणे वेगळे, जे करायची माझी तयारी होती पण ते सोडून त्या दिवशी व्यवसायात गुंतून तिथे ५०० मोदकांची ऑर्डर आहे म्हणून भल्या पहाटेपासून राबणे मला बहुधा मान्य नव्हते. त्यामुळे तो प्रयत्न्न फार पुढे गेला नाही.

पुढे वेगळ्याच वाटेवरचे करिअर सुरु झाले. पण हे स्वप्न कधीही मनातून गेले नाही. असे म्हणतात की तुम्ही कितीही वाटा बदला तुमचे वाटे बदलत नाहीत. त्यामुळे वेगवेगळ्या स्वरूपात हा धागा कायम सोबत असतो. त्यातूनच इन्फोसिस मध्ये  फूडकोर्ट मधील सँडविच बनवणाऱ्याला ते बनवायला शिकवणे, कलिग्जना रेसिपी सांगणे, केपीआयटी मधल्या कॅन्टीन वाल्याने बनवलेले थालीपीठ खाऊन " अरे बाबा, एखाद्या महाराष्ट्रीयन माणसाकडून आधी बनवायला शिक, किंवा शेवभाजी एखाद्या खान्देशी हॉटेल मधली खाऊन ये नाही तर मला विचार कशी बनवायची ते " असे सांगणे असे मजेशीर प्रकार सतत घडत असतात. दर काही दिवसांनी आपण पॉटलक पार्टी करूया असे टीम ला म्हणणारी ही मीच असते. अनेकदा कॅन्टीन मध्ये बनणारे पदार्थ परफेक्ट चवीचे नसतात, काही तरी कमी, काही तरी जास्त असतेच, तेंव्हा मनात विचार येतो तिथे फूड टेस्टर म्हणून आपण काम करावे.

एकेकाळी मॅकडॉनल्ड चे आउटलेट सुरु करायचे स्वप्न होते, कधी मला ऑफिसच्या फूड कोर्ट मध्ये सूप्स अँड सलाड बार सुरु करायचे स्वप्न असते, आज अनेक आऊटलेट्स पुणे, ठाणे डोंबिवली अशा ठिकाणी दिसतात जी महाराष्ट्रीयन पदार्थ उत्तमरीत्या बनवून खाऊ घालतील. सुरुवातीला जेंव्हा उसळ भाकरी किंवा पिठले भाकरी एवढीच त्यांची कक्षा होती तेंव्हा मला असे काहीसे सुरु करून त्यात डाळ ढोकळी, फोडणीचा भात, फोडणीची पोळी आणि सोबत मसाला ताक, उत्तम चवीचा मसालेभात आणि अळूची भाजी, सांज्याची पोळी, तांदळाची उकड, आंबोळी  असे थोडे हटके पदार्थ तिथे ठेवण्याचे स्वप्न होते.

अजूनही मनात इच्छा आहे फक्त पुरणपोळी आणि मोदक बनवून देण्याचा व्यवसाय सुरु करण्याची , अगदी असे पदार्थ बनवून देणाऱ्या अनेक जणी आसपास असूनही. हाताची चव आणि सोबत राखलेला दर्जा ह्याचे सार्वत्रीकरण होऊ शकत नाही.

अलीकडेच दोन विचार मनात घोळत आहेत. पहिला म्हणजे आता काळानुरूप आसपास वृद्धांची संख्या वाढत जाणार, त्यांचे एकटेपण, सोबत कोणी नसणे हे सारे वाढत जाणार पर्यायाने वृद्धाश्रमांची संख्या ही वाढणार. माणसे अडगळीत टाकल्यासारखे हे वृद्धाश्रम नसू नयेत हे कोणालाही सहजच वाटेल. असा एखादा वृद्धाश्रम असेल जिथे सारी नीट व्यवस्था असेल. त्यांच्या खाण्यापिण्याची नीट सोय असेल. असा विचार मनात येतो की शेवटी तिथे त्यांच्या खाण्यापिण्याची सोय बघणारी, ते बनवणारी ठराविक माणसे असतील, तेच तेच ठराविक पदार्थ बनवून दिले जात असतील. साधारण तीच चव बनत असेल. या माणसांना सुट्टी देणे हा ही एक त्या व्यवस्थापनापुढील प्रश्न असत असेल कारण सगळे एका वेळी सुट्टीवर जाऊ शकत नसतील, सणावारी हा प्रश्न जास्त मोठा बनत असेल.

मनात विचार आला तो हा की का एखाद्या वृध्दाश्रमाशी मी जोडली जाऊ नये. आठवड्यातून एक दिवस तिथे जावे, त्यांना वेळ द्यावा, पुस्तक वाचून दाखवावे, गप्पा माराव्यात. हळू हळू एक कंफर्ट निर्माण झाला की स्वतः घरी बनवून त्यांच्यासाठी काहीतरी घेऊन जावे. किंवा  तेथील स्वयंपाक घरातील माणसांना सुट्टी द्यायला सांगून आपल्याला तेथील कोणीतरी मदतीस घेऊन आपणच त्यांच्यासाठी काहीसे वेगळे पण त्या मंडळींना चालेल असे जेवण बनवावे.

जिथे ३६५ दिवस दिवसाचे तीन किंवा चार वेळेचे खाणे मोठ्या प्रमाणात बनते तिथे वेगळे काही बनणे थोडे कठीण असत असावे अशी माझी कल्पना आहे. परवा ऑफिस टीम साठी कैरीची डाळ आणि पन्हे बनवून नेताना मनात आलेला हा विचार आहे. कि  एखाद्या चैत्रातील रविवारी मी अशा एखाद्या ठिकाणी जाऊन दुपारी त्यांच्या साठी असे डाळ -पन्हे का बनवू नये, आणि ते खाऊन तृप्त त्यांना होताना पाहू नये. मग हे विचार पुढे वाढतच गेले आणि सदर पदार्थांची यादी ही. 

आज तरी हे स्वप्न आहे कारण दिवसाचे १० तास ऑफिसला जाणाऱ्या माझ्यासारख्या व्यक्तीवर आपले वृद्धाश्रमाचे स्वयंपाकघर काही काळ का होईना कोण ताब्यात देईल मला माहीत नाही. पण स्वप्न तर बघायलाच हवीत तेंव्हा ती पुरीही होतील एक ना एक दिवस हे खरे ना?

गर्दी

गर्दी बिनचेहेऱ्याची
तरीही अनेक चेहेरे
आणि त्यावरील रंगीत मुखवट्यांची

गर्दी वाट हरवलेल्या माणसांची
तरीही अनेक रस्ते
व्यापून उरणारी

गर्दी माणूस रुपी बेटांची
तरीही सतत कोणाशी तरी
जोडली जाऊ पाहणारी

गर्दी भावनाशून्य भासणारी
तरीही हृदयात तो
ओलावा जपणारी

गर्दी कलकलाटाची
तरीही मनातला कोलाहल
आतच दडपून टाकणारी

गर्दी एक एकट्या माणसांची
तरीही सतत आपले माणूस
शोधत राहणारी

समाज बदलताना

समाजची एक चौकट असते.. नियमांची, याेग्य अयोग्य, नैतिक अनैतिकतेची. जन्माला आल्यावर तिची लिखित प्रत कधी कोणी तुमच्या हाती ठेवलेली नसते. जसजसे तुम्ही समाजाचा हिस्सा बनत जाता तसतशी तुम्ही ती अंगिकारत जाता.

आपल्यापैकी कोणीच खरेतर हौस म्हणून उठसुठ या चौकटी मोडत नसते, येताजाता नियमांची पायमल्ली करत नसते. पण घडते असे कधीतरी की तुमची कृती ही चौकट मोडणारी ठरते. कधी परिस्थिती ते घडवते, कधी तुमची गरज असते, कधी तुमच्या भावना, तुमचा आतला आवाज ते घडवतो.

अनेक गोष्टी प्रथम घडल्या तेंव्हा त्या समाजाच्या चौकटीत बसणारया नव्हत्याच. पण कृती करणारयाने आपल्या भावनांशी, आपल्या आतल्या आवाजाशी प्रामाणिक रहायचे ठरवले आणि कृती केली, समाजापुढे मांडली, आपल्या कृत्याची जबाबदारी स्विकारली. समाजाने काही खुल्या दिलाने स्विकारल्या, काही अंशत: नाईलाजाने मान्य केल्या काही नाकारल्या. समाजाच्या चौकटीही अशाच विस्तारत जातात.

अनेक उदाहरणे देता येतील अशा समाजाच्या चौकटी बदलून टाकणारया व्यक्तींची, घटनांची. नोकरीसाठी सर्वात पहिल्यांदा आपल्या घराचा उंबरठा ओलांडला ती स्त्री, जी तिने आपल्या त्या चार दिवसांतली सर्व वैयक्तिक, सामाजिक, धार्मिक बंधने झुगारली ती, ते पहिले जोडपे ज्यांना आपल्यातला बंध जपण्यासाठी, नाते फुलवण्यासाठी लग्नसंस्थेची गरज नाही असे ठामपणे वाटले आणि म्हणून त्यांनी लिव्ह इन रिलेशनशीप स्विकारली, आपले नाते जपले, टिकवले, फुलवले, आणि समाजाच्या चौकटीत न बसणारा आगळा संसार साकारला, तो किंवा ती जिने आपले विवाहबाह्य संबंध नाकारले नाहीत, समाजापुढे ठेवले, पण ते नातेही प्राणपणाने जपले, ज्याने कोणी आपण गे किंवा लेस्बियन आहोत हे जगापुढे मांडले....  अशी अनेक

खरेतर आपल्यापैकी प्रत्येकाला योग्य कल्पना असते आपली कृती समाजाच्या चौकटीत बसते की नाही याची, त्याच्या परिणामांची. तर अशी समाजाच्या चौकटीत न बसणारी कृती आपण करायला निघालो असू तर आधी विचार करायचा, हे आपल्याला पेलेल की नाही याचा उगीच नसती साहसे करायची नाहीत कारण त्याचे परिणाम दूरगामी असू शकतात. आपल्या क्षणिक भावनेतून, गरजेतून करण्याच्या या गोष्टी नव्हेत. कृती केल्यानंतर लगेच किंवा योग्यवेळी ती स्विकारणे, मान्य करून जबाबदारी घेणे हा एकच पर्याय असायला हवा. समाजाने ते मान्य करायचे कि नाही, तुम्हांला तुमच्या कृतीसह स्विकारायचे की नाही हा सर्वस्वी समाजाचा निर्णय....  तो जो जसा असेल तसा मान्य करून, त्याचा योग्य तो आदर करून पुढे जायचे. ही खरेतर अयोग्याला योग्य दिशा, अनैतिक कृत्यही नैतिकतेने निभावणे. या क्षणी कमकुवत नाही व्हायचे, त्या परिस्थितीपासून, माणसांपासून, आपल्या जबाबदारीपासून पळ नाही काढायचा.... ते खरे अयोग्य, अनैतिक.

समाजमान्यता नसलेली, रूढीमान्य नसलेली गोष्ट माझ्या हातून घडली. त्या सारयात मला कधी खोट्याचा आधार घ्यावासा नाही वाटला, त्याचे जे बरे वाईट परिणाम होते ते माझ्या वाट्याला आले. जे त्यापायी भोगावे लागले ते मी भोगले, खूप काही गमावलेही. पण मी परिस्थितीपासून पळ काढला नाही, जबाबदारी टाळली नाही, जे काही होते ते प्राणपणाने निभावण्याचा शक्य तेवढा चांगला प्रयत्न मी केला ही गोष्ट कदाचित शेवटच्या क्षणी समाधान देईल. या काळात असेही काही सुहृद होते त्यांना माझ्या कृतीला योग्य- अयोग्य असे कोणते लेबल लावायचे नव्हते, माझ्याशी असलेले जे काही त्यांचे नाते होते ते त्यांना बाकी सारयाहून महत्वाचे वाटले, माझ्या सोबत असणे, आधाराचा हात पुढे करणे हा त्यांनी स्विकारलेला पर्याय होता. मी आजन्म या सारयांची ॠणी राहिन.

निरोप......

निरोपाचा क्षण
भरले डोळे
तरी प्रश्न उरे
तुझे नि माझे नाते काय ?

एकाचे दु:ख
वेदना दुसऱ्यास
तरी न कळे
तुझे नि माझे नाते काय ?

झाकोळल्या माझ्या मनास
तुझ्या अस्तित्त्वाचा आभास
तरी कसे सांगावे
तुझे नि माझे नाते काय?

ती......

कविता काही दशकांपूर्वीची......
कविता काही वर्षांपूर्वीची.....
कविता आजची......
कदाचित उद्याची ही.........

तेच राहिल वाट पहाणे
तेच राहिल लाटा मोजणे
तेच राहिल पायांचे वाळूत रूतणे
तेच राहिल भरती ओहटीचा अर्थ शोधणे

असाच चालू राहिल शोध
तिच्या नुरल्या अस्तित्त्वाचा
तिच्या पाऊलखुणांच्या
गाजेतून ऐकू येणार्या तिच्या सादे चा

व्यर्थ शोधतोयस वेड्या तिला लाटांमधे
नाही सापडायची कोणत्याच किनार्यावर
आत डोकाव जरा मनात
तिच्या आठवणींची प्रत्येक लाट
येऊन आदळते मनात तुझ्या

परतली कुठे आहे ती
हरवली कुठे आहे ती
मन व्यापूनही तुझे ती
ऊरते चराचरात ती

असा सुगंध, असे तुझे फुलणे...वेड लागेल नाहीतर काय.......

काही वृक्ष सदोदित तुमची सोबत करतात ... तुम्ही कुठेही जा ते सोबत असतातच. हे फक्त तुम्हाला माहित असायला हवे.   प्रत्येक नव्या ठिकाणी त्यांना शोधणे तुम्हाला जमायला हवे. माझ्याबाबतीत कदंब, पिंपळ, गुलमोहर, सोनचाफा, सप्तपर्णी आणि बहावा हे असे काही वृक्ष. कुठूनतरी आसपास मला ते सापडतातच. येता जाता ध्यास लागल्यासारखे माझे या साऱ्या झाडांबद्दल होते. नव्या ठिकाणी मी त्यांचा मनोमन शोध घेत राहते.

सप्तपर्णी किंवा रामप्यारी .... दिवाळीच्या सुमारास हलकेसे थंडीचे आगमन होता होता सप्तपर्णीने गंधाळून टाकावे आणि त्यास भुलल्यासारखे मी हे झाड़ आसपास कुठे आहे त्याचा शोध घ्यावा. हलकी थंडी, आणि वेखंडासारखा थोडा उग्र, उष्ण आणि तरीही हवाहवासा गंध. प्रत्येक संध्याकाळ ही सुगंधयात्रा  होऊन जावी.  प्रथम ओळख झाली तेंव्हा फेसबुक च्या माध्यमातून माहिती मिळवली. अभिनव फडके यांनी याचे मी केलेल्या वर्णनावरून याचे नाव सांगितले. मग या रामप्यारीचे वेड ही दरवर्षीची गोष्ट झाली.  यावर्षी सप्तपर्णीचा शोध घ्यावा नाही लागणार कारण ते झाड माझ्या आणि शेजारच्या इमारतीतच सापडले आहे. ते दिसल्यावर एखादा ठेवा आपल्या जवळ असल्याचा भास झाला मला.

पिंपळ .....  सर्वसाधारण हा आपल्या आसपास असतोच ना . मोहात काय पाडते तर यांच्या पालवी पासून पूर्ण मोठे पान होईपर्यंत दिसणाऱ्या असंख्य रंगछटा. कोवळी असतानाची तांबूस छटा घेऊन आलेली आणि नंतर पोपटी हिरव्याच्या काही छटा घेत मग पूर्ण पानात रूपांतर होणारे हे झाड. याची सळसळ नजरेला आणि कानांना सुखावणारी. याची पानाची बनणारी जाळी विलक्षण देखणी. तुमच्या आमच्यासाठी हा पिंपळ .... अगदी १२ पिंपळावरचा मुंजा अशी कोणाला उपाधी मिळवून देणारा ... पण तोच पिंपळ गौतम बुद्ध त्याखाली बसून ज्ञानप्राप्त करून घेताच बोधिवृक्ष ठरतो.

कदंब.......  तो कसा असतो, कसा दिसतो, कोणते वैभव घेऊन तो लगडतो ह्याची मला काहीच कल्पनाच नव्हती. म्हणे प्रत्येकाच्या पत्रिकेत एक आराध्य वृक्ष लिहिलेला असतो ... माझ्यासाठी तो कदंब लिहिलेला होता आणि मला त्याबद्दल माहिती नव्हती. "कदंब तरूला बांधून झोके" अशा गाण्याच्या ओळी ऐकल्या होत्या. भगवान श्रीकृष्णाला प्रिय असे हे झाड शोधावे कुठे हा प्रश्न! पाच वर्षांपूर्वी सध्याच्या ऑफिस मध्ये आले साधारण सप्टेंबरमध्ये तेंव्हा चहूकडे थोडी लांब रुंद पाने असलेल्या मोठ्याशा झाडांवर हे चेंडू लटकलेले पहिले, आणि गूगल वर  शोध घेतला तर हा कदंब हे कळले. ऑफिसमध्ये आणि ऑफिस च्या रस्त्यावर दुतर्फा ही झाडे आहेत. तसा हा सदाहरीत वृक्ष पण साधारण जुलै ऑगस्ट मध्ये हे बहरलेले झाड इतके देखणे दिसते की पहाताच राहावे. एकदा त्याची ओळख झाली, वाढली  की मग पुन्हा पुन्हा भेट होणे हे ओघाने आलेच नाही का? मग पुढे आमची भेट एका पेट्रोल पंपाच्या बाहेर होऊ लागली आणि मग ते अजून एक आमच्या भेटीचे ठिकाण झाले. गाडीत पेट्रोल भरण्यासाठी हाच पंप हे आपोआपच ठरून!

बहावा .... सोनालू असे बंगाली भाषेतले गोड नाव असणारा आणि अमलताश असे हिंदी मधील भारदस्त नाव असणारा हा वृक्ष! मराठीतच असे रुक्ष नाव त्याला कोणी का बरे दिले असावे? "बहकवा" पण चालले असते ना कदाचित! त्यापेक्षा नेपाळी भाषेत राजवृक्ष असे उचित नाव आहे याचे.  गेली अनेक वर्षे माझ्या घराजवळच्या इमारतीत फुलत असे. जाता येता त्यास पाहणे हा नितांत सुंदर अनुभव असे. पहिला फुलांचा घोस लगडल्या पासून ते त्याचे अंगोपांगी बहरून येणे. हलकेच वाऱ्याने त्याचे फुलांचे लोलक झुलत राहणे, सकाळ संध्याकाळच्या प्रकाशात या झाडातून पाझरणारा विलक्षण देखणा सोनेरी प्रकाश ... मनभर आनंद भरून राहणारा. हळूहळू  रोज त्याचा पडणारा सडा पाकळ्यांसोबत त्याच्या बिखरून सर्वत्र पडलेल्या बिंदल्या.
असे म्हणतात बहावा फुलल्यानंतर साधारण ४५ दिवसांनी पहिला पाऊस येतो, दरवर्षी ठरवते हे खरे आहे का तपासून बघायचे. पण दरवर्षी काही कारणाने एक दोन चार  दिवस बहाव्याकडे लक्ष जात नाही .... आणि जेव्हा जाते तेंव्हा तो इतका फुलून गेलेला असतो कि मी हळहळते. पहिला अंकुर, पहिले कळीचे अस्तित्त्व, देठातून उमलू पाहणारे कोवळ्या पानाची चाहूल हे सारे बघणे विलोभनीय असते नुकत्याच जन्मलेल्या बाळाइतके. तसा निष्पर्ण बहाव्याला लगडलेला पहिला सोन्याचा घोस! निसर्गातले वैभव असेच केवळ त्याचे वर्णन होऊ शकते. यावर्षी ऑफिस मध्ये बहावा फुलला आहे .... पण घराजवळ त्याचे दर्शन घडेना. अजून नव्या परिसराशी म्हणावी तितकी ओळख झालेली नाहीये. दर वीकांतास नव्या वाटा धुंडाळणे चालू आहे. परवा अचानक एक नवा रस्ता चालण्यासाठी घेतला एका इमारतीच्या आत हा फुललेला दिसला. खालून अर्धा पिवळ्याधम्मक घोसांनी लगडलेला आणि वर पालवीचा कोवळा हिरवा मुकुट ल्यालेला. आपला आनंदठेवा असा आपल्यापासून दूर नाही जाऊ शकत याची मनोमन खात्री पटवून देणारा क्षण तो हाच.

गुलमोहर ..... शाळेत लाल रंगाचा गुलमोहर होता. खूप मोठा डेरेदार. त्याच्या कडेने बांधलेला दगडी पार आणि दोन्ही बाजूस असणारा लांबच लांब कट्टा. एकदा फुलला की पडणारा लाल सडा. पाकळ्यांची एक विशिष्ट रचना, कधी त्यात दिसणाऱ्या छटा , थोडे जाड देठ. शाळेत दोन मुलींचे प्रकार असावेत या झाडामुळे पडलेले. एक फुले वेचणाऱ्या नाजुका आणि नंतर त्याच्या शेंगांच्या रूपात तलवारी जवळ करणाऱ्या झाशीच्या राण्या!शाळा संपायला एक दोन वर्षे शिल्लक असताना अजून एक इमारत बांधण्यासाठी हा गुलमोहर तोडला. तेंव्हा वाईट वाटले असेल त्याहून अधिक वाईट आता तो तोडला याचे वाटत राहते. याच्याच जातकुळीतला अजून एक वृक्ष म्हणजे नीलमोहर... सहज सापडत नाही पण जर दिसतो तेंव्हा मोहवतो हे नक्की. पण गुलमोहर तो गुलमोहरच !

सोनचाफा ....  प्रेम आहे माझं..... फिदा आहे मी.... या फुलांवर. त्याच्या रूपावर गंधावर! आधी अनेकदा ते विविध रूपात व्यक्त ही करून झालंय. पण म्हणून प्रेम कमी थोडीच होतं? उलट वाढतं  ... माझ्या घरी होता, माझ्या घराच्या रस्त्यावर कोणकोणत्या घरासमोर आहे हे मला ठाऊक होते. त्या त्या रस्त्यावरून जाताना झाडावर एक तरी फुल दिसले तर पुढे दिवस छान जाणार अशी अंधश्रद्धा सुद्धा अनेक वर्ष मनात होती. कोणी ओंजळभर फुले समोर धरली तर मी कोणाला काय वाटेल याचा विचार न करता ती सारी फुले स्वतःच्या ओंजळीत घेईन हे नक्की. "लालच बुरी चीज हैं .... "असे मनातही नाही येणार माझ्या.
माझा एक मित्र ज्याला बागकाम करायला वेळ आणि जागा हे दोन्ही सध्या उपलब्ध आहे तो त्याच्या घरी आलेल्या फुलांचे फोटो पाठवून पाठवून मला माझ्या घरी काय नाहीये याची जाणिव करून देत राहतो. येईल पुन्हा या पावसाळ्यात सोनचाफा माझ्याही घरी येईल. तूर्तास तरी याचे दर्शन दुर्मिळ झालंय मला. विरहाने प्रेम वाढते म्हणतात ना? तसेच काहीसे घडेल सोनचाफ्याबाबत आता !

बकुळ.... पूर्वी शनिवारवाड्यात आणि संभाजी उद्यानात बकुळीची अनेक झाडे होती. लहानपणी पुण्यात सुट्टीत सकाळी शनिवारवाड्यापर्यंत जायचे आणि खूप सारी फुले गोळा करून त्याचे सर करायचे हा उद्योग असे. नाजूक पण देखणे पण थोडा उग्र गंध असणारे हे फुल. कागडा , मोगरा याप्रमाणे बकुळीचेही गजरे त्याकाळी विकत मिळत. आजकाल स्त्रियांनी गजरे केसात माळणे हेच लग्नकार्यापुरते मर्यादित होऊन बसले... आपल्या प्रियेसाठी गजरा आणणारा हा कथा कादंबऱ्या नाहीतरी सिनेमातूनच दिसू लागला.
मधली अनेक वर्ष हा बकुळ जणू विस्मृतीचा भाग झाला होता. एका अनवट वाटेवर अचानक त्याच्याशी भेट झाली आणि जणू तो बकुळीच्या फुलांचा सडा माझ्या मनाच्या अंगणात पडला ...  त्या बकुळीच्या सड्याने मला जन्मभराचा सुखाचा ठेवा बहाल केला.

अजून एक कणाकणातून फुललेला वृक्ष जो बेंगलोर मध्ये भेटला होता. गुलाबी रंगाची एक सुंदरशी फुलांची छटा. टिश्यू पेपर प्रमाणे पोत असलेले, वॅनिलाच्या जवळ जाणारा गंध होता त्याचा. नोव्हेंबर महिन्यात जागोजागी ही झाडे बहरली होती. इतका देखणं रूपडे होते त्याचे की पुढे अनेक महिने मी त्यास फेसबुकवर मिरवले होते. आजही माझ्या लॅपटॉपवर तोच आहे. अतिशय देखणी व्यक्ती दिसावी पण ओळखच होऊ नये आणि मधूनच कधीतरी ती आठवण वर यावी अशी काहीशी ही गोष्ट!

                                         असा सुगंध, असे तुझे फुलणे...वेड लागेल नाहीतर काय.......

तशी काही झाडे नित्याने तुमच्या आसपास सभोवती आढळतात... केळी, नारळ, लिंबू, जास्वंद अबोली गुलाब, प्राजक्त, कुंद, तुळस .... पण ती मोह घालत नाहीत मला, कुठूनतरी मला साद घालत नाहीत. त्याचे सभोवती  नसणे याचा मला फारसा फरक पडत नाही, असली दिसली तर छान वाटते हे खरे.  पण ही काही झाडे जिथेजिथे मी असते तिथे तिथे असतातच, दिसली नाहीत तर मी त्यांचा शोध घेते तेंव्हा कुठे शांत होते. ही झाडे माझ्या सोबत असतातच, माझे सखे सोबती आहेत हे सारे !

तुझे माझे सहजीवन ......

तुझे माझे सहजीवन म्हणजे

दोघांनी मांडलेली भातूकली

थोडा खेळ, थोडे भांडण

तरीही तुझ्या माझ्याशिवाय न रंगणारी

तुझे माझे सहजीवन म्हणजे

विणायला घेतलेली पैठणी जरतारी

वीण जमून आलेली सुबक नक्षी

तुझे माझे अंतरीचे धागे घेऊन विणलेली

तुझे माझे सहजीवन म्हणजे

दारातली सुबक रांगोळी

संगती जुळून आलेली

तुझे माझे रंग घेऊन रेखाटलेली

तुझे माझे सहजीवन म्हणजे

अखंड सुरेल मैफल

सदैव बहारदार रंगलेली

तुझ्या माझ्या सुरांनी सजलेली

सृजनाचे अविष्कार ज्याच्या मनात साकारतात
त्याने का वसंताकडे नवा उन्मेष, नवे चैतन्य मागावे?
भावना ज्याचे शब्द लाभावे अशी इच्छा करतात
त्याने का भावनांच्या ओलाव्यासाठी तृषार्त राहावे ?
चंदनासारखे दरवळतो त्याने
का सरपणात स्वत:ची अखेर पहावी?

माणसांचा असतो तसा ब्लॉग चा ही वाढदिवस असतो  :)
रवि .... तुझा ब्लॉग तीन वर्षाचा होताना मला सुचले ते हे 
https://ravikantjoshi.blogspot.in/